"ศาลเจ้าเซี้ยอึ้งกง : ศาลเจ้าหลักเมืองในย่านสำเพ็ง"


ในกลุ่มศาลเจ้าจีนที่ตั้งอยู่บริเวณย่านทรงวาดและสำเพ็ง ศาลเจ้าเซี้ยอึ้งกงหรือศาลเจ้าหลักเมืองตั้งอยู่ที่ตรอกชัยภูมิ ถือว่าเป็นหนึ่งในศาลเจ้าที่มีความเก่าแก่และมีคติความเชื่อที่น่าสนใจแตกต่างจากศาลเจ้าอื่น ๆ ในย่านเดียวกัน ทั้งที่เป็นความสำคัญในฐานะเทพเจ้าหลักเมืองของชาวจีนในย่านสำเพ็งและคติความเชื่อที่เกี่ยวข้องกับความตาย

ตรอกชัยภูมิ เป็นตรอกเล็กๆ อยู่ทางด้านข้างศาลเจ้าเล่าปุนเถ่ากงและโรงเรียนเผยอิง เชื่อมต่อระหว่างถนนทรงวาดกับซอยวานิช 1 ภายในตรอกมีชุดอาคารห้องแถว ซึ่งเป็นอาคารเก่าที่สร้างขึ้นตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 เรียกกันว่า “ตึกสิบห้อง” มีความโดดเด่นที่ลวดลายไม้แกะสลักประดับอาคารที่ยังคงหลงเหลืออยู่

เดิมตรอกชัยภูมิมีชื่อเรียกที่รู้จักกันโดยทั่วไปว่าตรอกแตง ก่อนที่จะมาเปลี่ยนชื่อเป็นตรอกชัยภูมิภายหลัง คำเรียก ตรอกแตง นั้น ยังปรากฏอยู่ในแผนที่เก่าที่ค้นได้จากหอสมุดแห่งชาติ ซึ่งเป็นแผนที่แสดงอาณาเขตของศาลเจ้าเก่าหรือศาลเจ้าเล่าปุนเถ่ากง ก่อนมีการตัดถนนทรงวาด

ประวัติและความสำคัญของตรอกแตงพบว่ามีความเกี่ยวข้องกับ “เจ้าสัวติก” คหบดีชาวจีนแต้จิ๋ว ซึ่งมีบ้านอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาถัดจากท่าน้ำศาลเจ้าเก่า ซึ่งน่าจะเป็นบริเวณตรอกเจ้าสัวติกล้ง ริมถนนทรงวาดในปัจจุบัน คนเก่าแก่ในชุมชนมิตรชัยภูมิยังคงบอกเล่าเรื่องราวของการเข้ามาตั้งถิ่นฐานของกลุ่มชาวจีนภายในชุมชนว่า เจ้าสัวติกได้อุปถัมภ์และจัดสรรที่อยู่ให้กลุ่มคนจีนโพ้นทะเลที่มาจากตำบลเดียวกัน ให้มาตั้งหลักแหล่งอยู่บริเวณตรอกแตง
ภายหลังจากเหตุเพลิงไหม้ใหญ่ในตำบลสำเพ็งเมื่อราว ร.ศ. 125 หรือ พ.ศ. 2449 ซึ่งตรงกับสมัยรัชกาลที่ 5 เป็นเหตุให้มีการตัดถนนทรงวาดขึ้น และในช่วงเวลาเดียวกันนี้เจ้าสัวติกได้ขอพระราชทานที่ดินสร้างอาคารตึกแถวภายในตรอกแตง และแบ่งที่ดินส่วนหนึ่งสร้างเป็นศาลเจ้าขนาดเล็กๆ เพื่อประดิษฐานเทพเจ้าหลักเมืองหรือเซี้ยอึ้งกงที่อัญเชิญมาจากเมืองจีน

นอกจากนี้ภายในศาลยังเป็นที่เก็บรักษาระฆังโบราณที่มีจารึกปีศักราชกษัตริย์เต้ากวงปีที่ 22 แห่งราชวงศ์เช็งอีกด้วย

ในเมืองจีนจะมีการตั้งศาลเจ้าหลักเมืองขึ้นบริเวณข้างกำแพงเมืองหรือคูเมือง บริเวณที่เป็นทางเข้าออกเมืองจะต้องผ่านศาลนี้เพื่อเป็นการขออนุญาต ความสำคัญของศาลเจ้าหลักเมืองในคติความเชื่อของชาวจีนยังเกี่ยวข้องกับเรื่องของความตายอีกด้วย คือมีความเชื่อว่าเทพเจ้าหลักเมืองมีหน้าที่ควบคุมการเข้าออกของดวงวิญญาณ หากมีผู้เสียชีวิตจะต้องมาไหว้เพื่อแจ้งบอกกล่าวองค์เทพหลักเมืองให้ทราบก่อนทุกครั้ง ก่อนที่จะมีการเคลื่อนย้ายนำศพไปฝัง สำหรับที่ศาลเจ้าเซี้ยอึ้งกงแห่งนี้มีคติความเชื่อเช่นเดียวกัน เมื่อมีคนที่อาศัยในบริเวณย่านนี้เสียชีวิตไป ลูกหลานจะต้องมาไหว้แจ้งบอกกล่าวต่อเทพเจ้าเพื่อให้ช่วยคุ้มครองดวงวิญญาณ ซึ่งยังคงเป็นประเพณีปฏิบัติที่ยึดถือมาถึงปัจจุบัน

ในขณะที่ยุคสมัยแปรเปลี่ยน สภาพวิถีชีวิตของผู้คนในย่านสำเพ็งเริ่มเปลี่ยนแปลงตามกันไป แต่ศาลเจ้าเซี้ยอึ้งกงหรือศาลเจ้าหลักเมืองยังคงเป็นศูนย์รวมจิตใจและที่นับถือศรัทธาของคนเชื้อสายจีนในย่านสำเพ็งเรื่อยมา ดังจะเห็นว่าศาลเจ้าหลักเมืองไม่เคยว่างเว้นจากผู้ที่มาสักการบูชา โดยเฉพาะในช่วงวันที่ 25-26 มิถุนายนของทุกปี ซึ่งเป็นงานประเพณีประจำปีไหว้เจ้าพ่อหลักเมือง และในช่วงเทศกาลสำคัญของชาวจีน เช่น ตรุษจีน สารทจีน ทิ้งกระจาด เช่นเดียวกับศาลเจ้าจีนแห่งอื่นๆ ในบริเวณย่านจีนแห่งนี้ที่ยังคงรักษาความเป็นศูนย์รวมจิตใจของลูกหลานชาวจีนโพ้นทะเลสืบมาจนถึงปัจจุบัน

สถานีที่ใกล้ ศาลเจ้าเซี้ยอึ้งกง (เจ้าพ่อหลักเมืองสำเพ็ง) มากที่สุด มีดังนี้:
สำเพ็ง Sum Peng อยู่ห่างไป 300 เมตร และใช้เวลาเดิน 5 นาที
ตลาดเก่าเยาวราช อยู่ห่างไป 313 เมตร และใช้เวลาเดิน 5 นาที
ท่าเรือสวัสดี อยู่ห่างไป 420 เมตร และใช้เวลาเดิน 7 นาที
เยาวราช อยู่ห่างไป 520 เมตร และใช้เวลาเดิน 8 นาที
โรงพยาบาลกว๋องสิ่วมูลนิธิ อยู่ห่างไป 540 เมตร และใช้เวลาเดิน 8 นาที
ราชวงศ์ อยู่ห่างไป 568 เมตร และใช้เวลาเดิน 8 นาที
สามแยกหัวลำโพง อยู่ห่างไป 696 เมตร และใช้เวลาเดิน 10 นาที
สำเพ็ง-พาหุรัด อยู่ห่างไป 701 เมตร และใช้เวลาเดิน 10 นาที

ที่ตั้งเลขที่ 130 ถ.ทรงวาด แขวงจักรวรรดิ เขตสัมพันธวงศ์ กทม.